Pojęcie: Abelard

Na synodzie w Soissons krytykowano go za przypisywanie atrybutu wszechmocy szczególnie (specialiter) Bogu Ojcu, w Sens zaś za pogląd, że każde boskie działanie, w tym i stwarzanie, jest koniecznym, bo zdeterminowanym naturą Bożą, aktem wyboru tego, co najlepsze. W chrystologii A. uwzględniał przede wszystkim subiektywny aspekt zbawienia: gł. celem wcielenia Chrystusa było oświecenie mądrością każdego człowieka z osobna i przez ofiarę paschalną wzbudzenie w nim przemieniającej go miłości. Opowiadał się za uniwersalizmem zbawczym w przeświadczeniu, że niektórzy z filozofów pogańskich mieli przeczucie prawd objawionych i wiedli życie godziwe wg prawa naturalnego, którego normy Ewangelia jedynie odnowiła i udoskonaliła. W Sens oskarżano A. o zwrot ku pelagianizmowi, twierdził bowiem, iż każdy człowiek przez wysiłek wolnej woli zdobywa usprawiedliwiającą łaskę, z którą Bóg przychodzi do wszystkich ludzi. Zgodnie z przekonaniem, że odpowiedzialność moralna człowieka wynika z wyrażanego przezeń aktu woli, A. ujmował grzech pierworodny jako uczestnictwo w karze za przewinienie pierwszych rodziców. W Sens potępiono tę tezę; prowadziła ona do wniosku, iż można ponosić karę, na którą się nie zasłużyło. A. wywarł doniosły wpływ na poglądy wielu współczesnych mu myślicieli: Gilberta de la Porree, Roberta z Melun, Jana z Salisbury, Stefana z Tournai, a także na niektóre pisma Hugona ze Św. Wiktora i Piotra Lombarda. Pozostawił także autobiografię Historia moich niedoli.
- -